Waarom bouwen voor gezondheid?
Mensen brengen een groot deel van hun tijd door in gebouwen, tot wel 90%! De kwaliteit van de binnenruimte heeft daarom een belangrijke invloed op hun welzijn en gezondheid. Materialen en ontwerpkeuzes kunnen bijvoorbeeld effect hebben op:
- Hittestress: een te hoge binnentemperatuur kan leiden tot gezondheidsklachten. Een goed gebouwontwerp en de juiste materiaalkeuzes kunnen helpen om oververhitting te beperken.
- Binnenluchtkwaliteit: bouwmaterialen kunnen stoffen afgeven aan de binnenlucht. Het toepassen van materialen met een lage emissie van schadelijke stoffen draagt bij aan een gezonder binnenklimaat.
- Luchtvochtigheid en schimmel: een goede vochtbalans helpt problemen zoals condensatie en schimmelgroei voorkomen.
- Thermisch comfort: een prettige temperatuur is een belangrijke voorwaarde voor een gezond en comfortabel gebouw.
- Materiaalgezondheid: ook biobased materialen zijn niet automatisch volledig vrij van toxische stoffen. Daarom is onderzoek naar de daadwerkelijke samenstelling en emissies van materialen noodzakelijk.
- Circulariteit en energiegebruik: circulair bouwen vermindert het gebruik van primaire grondstoffen en kan tegelijkertijd bijdragen aan energiebesparing in de keten.
Gezondheid is daarmee geen extra kwaliteit die pas achteraf aan een ontwerp wordt toegevoegd. Het moet vanaf de eerste ontwerpkeuzes worden meegenomen.
De belangrijkste uitdagingen
De bouwsector staat voor een complexe opgave. We moeten sneller verduurzamen, minder primaire grondstoffen gebruiken en tegelijkertijd zorgen voor gezonde en betaalbare gebouwen. In de praktijk ontstaan daarbij verschillende knelpunten.
Wet- en regelgeving sluit slecht aan op nieuwe bouwmethoden
Veel rekenmethoden, normen en beoordelingskaders zijn ontwikkeld vanuit traditionele bouwmaterialen en constructies. Dat kan tot problemen leiden wanneer gebouwen worden ontworpen met hout, biobased materialen of andere innovatieve oplossingen.
Een voorbeeld is de berekening van de energieprestatie van gebouwen. De huidige bepalingsmethode NTA 8800, die wordt gebruikt in relatie tot de BENG-eisen, houdt volgens de besproken praktijkervaringen niet altijd voldoende rekening met de eigenschappen van biobased en houten gebouwen. Een volledig biobased gebouw kan daardoor in de berekening een koelinstallatie nodig hebben, terwijl die in de praktijk niet per se noodzakelijk is.
Dit soort verschillen tussen rekenmodel en praktijk kunnen innovatie afremmen. Ontwerpers, bouwbedrijven en opdrachtgevers krijgen dan onvoldoende zekerheid over de prestaties van nieuwe bouwconcepten.
Gezonde materialen zijn nog niet vanzelfsprekend
De keuze voor een biobased of circulair materiaal betekent niet automatisch dat het materiaal volledig gezond is. Ook natuurlijke materialen kunnen stoffen bevatten of uitstoten die invloed hebben op de binnenluchtkwaliteit.
Daarom is behoefte aan betere kennis over:
- de samenstelling en herkomst van bouwmaterialen;
- emissies naar het binnenklimaat;
- de invloed van materialen op temperatuur en vocht;
- gezondheidsrisico’s gedurende de hele levensduur;
- de combinatie van materiaalkeuzes, ventilatie en gebouwontwerp.
Integrale samenwerking is noodzakelijk
Gezondheid, circulariteit, energieprestatie en betaalbaarheid worden in projecten nog vaak afzonderlijk beoordeeld. Daardoor kunnen maatregelen die op het ene terrein voordelen opleveren, op een ander terrein ongewenste effecten hebben.
Een integrale aanpak vraagt om samenwerking tussen onder meer materiaalproducenten, architecten, bouwbedrijven, installateurs, gebouweigenaren, overheden, gezondheidsprofessionals en gebruikers. Praktijkgericht onderzoek kan helpen om kennis uit verschillende disciplines samen te brengen en toepasbaar te maken.
Onze kennis en expertise
MNEXT onderzoekt hoe de gebouwde omgeving gezonder, duurzamer en toekomstbestendiger kan worden. Binnen Bouwen voor Gezondheid staat de relatie tussen bouwmaterialen, gebouwontwerp en gezondheid centraal.
Onze expertise richt zich onder andere op:
- gezonde en emissiearme bouwmaterialen;
- biobased en circulaire bouwmaterialen;
- binnenluchtkwaliteit;
- hittestress en oververhitting;
- thermisch comfort;
- vocht, luchtvochtigheid en schimmelpreventie;
- energieprestatie van gebouwen;
- materiaalkeuzes in relatie tot gezondheid en circulariteit;
- de praktische toepassing van innovatieve bouwconcepten.
We combineren praktijkgericht onderzoek met kennisontwikkeling in samenwerking met bedrijven, overheden en onderwijs. Daarbij onderzoeken we ook wat in de praktijk werkt. Met metingen, experimenten, materiaalonderzoek, monitoring en praktijkproeven brengen we de effecten van ontwerp- en materiaalkeuzes in beeld.
De komende jaren ligt de focus op het beter onderbouwen van gezonde materiaalkeuzes, het ontwikkelen van praktische handelingsperspectieven en het overbruggen van de kloof tussen rekenmodellen en praktijk. Ook de opschaling van biobased en circulaire bouwoplossingen is een belangrijk aandachtspunt.
Waarin onderscheidt MNEXT zich?
MNEXT verbindt onderzoek, onderwijs en praktijk. Studenten, onderzoekers en professionals werken samen aan concrete vraagstukken uit de gebouwde omgeving. Onderzoeksresultaten worden vertaald naar toepasbare kennis, ontwerpprincipes, beslisinformatie en nieuwe werkwijzen.
De kracht van MNEXT ligt in:
- de combinatie van praktijkgericht onderzoek en onderwijs;
- een sterke verbinding met het regionale werkveld;
- aandacht voor zowel technische als gezondheidskundige aspecten;
- onderzoek in realistische praktijkomgevingen;
- samenwerking over de grenzen van disciplines en sectoren heen.
Onderzoeksinfrastructuur en faciliteiten
Voor Bouwen voor Gezondheid is een onderzoeksinfrastructuur nodig waarin materialen, gebouwprestaties en gebruikerscomfort samen kunnen worden onderzocht. Denk aan laboratoria, praktijkruimtes, living labs, testwoningen en andere realistische bouw- en gebruiksomgevingen.
Met meet- en monitoringapparatuur kunnen onder meer temperatuur, luchtvochtigheid, luchtkwaliteit en materiaalemissies worden onderzocht. Door metingen te combineren met materiaalanalyses en ervaringen van gebruikers ontstaat een vollediger beeld van de prestaties van een gebouw.
MNEXT-faciliteiten:
- Living Greenlab ’s-Hertogenbosch – Een omvangrijke buiten- en binnenruimte waar onderzoek, onderwijs en werkveld letterlijk bij elkaar komen om daadwerkelijk te bouwen en ervaren.
- Joint Research Centre Breda – In dit onderzoekslab worden materialen getest en methodes ontwikkeld.
- Klimaatkamer – Een speciale kamer, waar door middel van A/B-testing wordt bepaald wat de invloed van bepaalde materialen is op kwantitatieve indicatoren voor luchtkwaliteit.
- Veldwerk – De beste plek om te testen, in gebouwen waar daadwerkelijk mensen leven en werken.
Samenwerkingspartners
MNEXT werkt binnen Bouwen voor Gezondheid samen met partijen uit de hele bouw- en vastgoedketen. Dat zijn onder meer materiaalproducenten, bouwbedrijven, architectenbureaus, installatiebedrijven, woningcorporaties, gemeenten, gezondheidsorganisaties en kennisinstellingen.
Door verschillende perspectieven bij elkaar te brengen, kunnen gezonde en circulaire bouwoplossingen worden ontwikkeld die toepasbaar en schaalbaar zijn.